De geschiedenis of beter de prehistorie van Bomal gaat terug tot in het stenen

tijdperk zowat 10.000 jaar voor Christus.  "La Grotte du Coléoptère" te Juzaine is ge-

klasseerd bij de meest  interessante paleolithische sites van België.

De opgravingen verricht van 1829 tot 1833 en vervolgens 1923 tot 1924 en 1972 tot 1978

hebben een belangrijke vondst opgeleverd van stenen voorwerpen, harpoenen

van beenderen en van hout alsook een oorhanger in de vorm van een

kever.  Dit voorwerp wordt bewaard in het Eeuwfeestmuseum te Brussel.

De Romeinen hebben waarschijnlijk maar weinig sporen nagelaten van hun

doortocht door deze streek.  Er zijn met name  bewijzen van bouwwerken, genaamd

"villae", teruggevonden te Bomal en Juzaine.  De aanwezigheid van "tegulae" en

van stukken keramiek onlangs ontdekt tijdens opgravingen in de omgeving van de

vroegere begraafplaats van Mont Saint- Rahy wijzen op het bestaan van een

Romeinse vestiging in de nabijheid.

Vrijgeviger waren de Franken : Merovingische begraafplaatsen werden ontdekt

bij de "Tombeu de Juzaine" en te Tombal (vroeger gehucht) op het hoogste punt

van de kleine helling naar Barvaux.  Een vaas uit deze tijdsperiode is eveneens

teruggevonden nabij Mont Saint-Rahy.

Tijdens de Middeleeuwen worden de zaken ingewikkelder : verdelingen en onder-

verdelingen van gronden verdienen een uitvoerig onderzoek voor een toekomstig

boek.  Laten we ons tevreden stellen met enkele chronologische mijlpalen, wetende

dat het gebied dat later "Terre de Durbuy" zou worden genoemd en het uiterste noord-

westen vormt van het hertogdom Luxemburg zich na verloop der eeuwen op het

kruispunt van vier prinsdommen zal bevinden : twee wereldlijke, die van Namen en

Luxemburg, en twee kerkelijke, die van Luik en Stavelot-Malmédy.

-
1109 : Rombaud of Raimbaud, graaf van "Mucey" (Mussy-le-Château) schenkt het

dorp  "Bomella" of "Boumal" aan de abdij van Saint-Hubert.  Het grondgebied van

Bomal is dus voornamelijk het bezit van de abdij die er een deel van verkoopt.

Deze geestelijken houden trouwens in de loop der eeuwen een "Cour Saint-Hubert"

(een rechtbank) te Bomal-la Grande en delen gedurende lange tijd "la collation" (het

recht om priesters te benoemen) met de plaatselijke landsheren, wat voor heel wat

conflicten en rechtgedingen zorgt.

Bomal -la-Grande vormde samen met Herbet een (grond-)heerlijkheid van "la Terre de

Durbuy". Bomal-la-Petite vormde een andere (grond-)heerlijkheid die ook afhing van

het Kasteel van Durbuy, en dit samen met Juzaine et Saint-Rahy.

De parochie van Bomal omvatte dus Herbet en een deel van het gehucht van Boclinville

(dit gehucht is van een zeker belang tijdens de elfde en twaalfde eeuw maar wordt

volledig verwoest door een pestepedimie tijdens de zeventiende eeuw).  Er zou een kerk

bestaan hebben te Boclinville maar de parochiale kerk van Bomal-la-Grande bevond zich

nabij het kasteel op een heuveltje. Zij had ongeveer dezelfde afmetingen als het huidig

bouwwerk opgericht in 1766 op initiatief van priester Debras.

Er bestond nog een andere parochie te Mont Saint-Rahy (Mont Sancti Rainheri) op-

gedragen aan St-Denis.  Deze verdwijnt tussen 1558 en 1615 en wordt vervangen door

de parochie van Juzaine die ook Bomal-la-Petite omvat (de huidige kapel dateert van

1684 en vervangt een kerk vermeld in 1497 en 1558 waar wij niets van terugvinden).

Vermeldenswaardig is ook de kerk van Mont Saint-Rahy, gebouwd in het begin van de

twaalfde eeuw door de monniken van Stavelot-Malmédy en later een belangrijk bedevaarts-

oord geworden voor al wie zijn kinderen wou genezen van "langueur traînante" (een soort

onvolgroeidheid).  Tot 1289 werd daar gelijktijdig, in oktober (op St-Denis), een jaarmarkt

gehouden die handelaars bijeen bracht  uit de prinsdommen Luik en Stavelot-Malmedy

(vlakbij), het hertogdom Luxemburg maar ook vanuit Duitsland, Frankrijk en Vlaanderen

(de ontdekking van verscheidene munten levert daar het bewijs van).

-
1184 : De pauselijke Bul van Paus Lucius III bevestigt de bezittingen van de abdij van

Saint-Hubert (met een kerk te Bomal)  en verleent hen verscheidene voorrechten.

-
1299-1324-1332-1340 : Jean l'Aveugle, koning van Bohemen et Polen en graaf van

Luxemburg geeft Bomal (terug) aan zijn "varlets" : Waultier en zijn zonen, Jean en Colard.

- Van 1362 tot 1435 : de landsheren van Bomal zijn Henri I van Bomal,ridder,kasteelheer

van Logne (1362) en proost van Durbuy (1368) en vervolgens Henri de Gesves (rond 1400),

eveneens kasteelheer van Logne (1403-1412).  Deze laatste sterft te Bomal in 1435 en wordt begraven in de kerk die tegenwoordig niet meer bestaat.

-
1431 : de eerste "dynastie" van Bomal begint (eerst te Juzaine in 1431 daarna te Petit-

Bomal in 1438 en waarschijnlijk te Bomal tijdens dezelfde periode).  Het gaat hier om

Persan I van Hamal, landsheer van Soy, Verlaine, Grand et Petit Bomal en gestorven in

1445.

-
1453 : Bomal wordt in der minne verdeeld onder twee van zijn drie zonen : Persan II van

Hamal,ridder en landsheer van Petit-Bomal en Rendeux St-Lambert (gestorven in 1478),

en Henri de Hamal, landsheer van Grand-Bomal en proost van Durbuy (1475).

-
1478 : Bomal-la-Petite wordt geërfd door Isabeau de Hamal, dochter van Persan II.

Deze huwt met Robert de Boland, bijgenaamd Rolez.  Petit-Bomal komt daarna in handen

van de Barbansons (zestiende eeuw) en van de Rahiers (waarvan de beruchte baron

Louis-Claude-Joseph de Rahier op 6 oktober 1766 de abt Michel Dubois (priester te

Juzaine) vermoordt).  De baronnen Polant et Diffuy zijn ook tijdelijk eigenaars tijdens de

zeventiende eeuw.

-
1483 : "Grande-Bomal" zelf is verdeeld in twee : de Berlaymonts zijn landsheren over een deel (Jean de Berlaymont was ook burgemeester van Luik van 1523 tot 1527) het andere deel komt achtereenvolgens in handen van de Alsterens, de Marcks, de Presseux' en de Le Jeunes tot de een- making in 1644 door Jacques de Berlaymont.

- na 1713 : De de Cassels en de de Haymes worden de laatste landsheren tot aan de

revolutie.  Jean-Baptiste de Hayme is verscheidene keren burgemeester van Luik tussen 1762 en 1787, en het is hij die het huidig kasteel opricht tussen 1774 en 1776.

Bomal heeft dus verschillende kastelen of landhuizen gekend : Bomal-la-Grande had er twee,

naast elkaar en in de nabijheid van het huidig kasteel.  Deze worden vervangen door een

"groot huis" dat nu waarschijnlijk de hoeve van Houard is.

Petit-Bomal had zijn "versterkt huis" dat nu de huidige hoeve "le petit-Bomal" geworden is.

Het "versterkt huis" van de Froidcourts en vervolgens van de familie de Hodister (zestiende

eeuw) dat nu helemaal verdwenen is, bevond zich op de heuvel van Hodister (vandaar de naam van de wijk) tegenover het huidig postkantoor. 

Na lange tijd de noordelijke grens te hebben gevormd van het graafschap en vervolgens van

het hertogdom Luxemburg wordt Bomal in 1795 samen met Juzaine, Izier en Villers de

zuidelijke grens van het Frans departement "l'Ourthe", kanton van Ferrières (Barvaux,Durbuy,

Tohogne... waren bij het departement Samber en Maas). Deze twee departementen smelten

samen in 1814 envormen het departement Maas en Ourthe.  Dit nieuwe departement wordt op 2 oktober 1815 afgeschaft en vervolgens tijdelijk bijgevoegd bij de provincie Luik van het

Koninkrijk der Nederlanden.

-
1818 : door een koninklijk (Nederlands) besluit zullen Bomal en enkele andere gemeentes uit

de provincie Luik nu deel uitmaken van het Groot-Hertogdom.  Juzaine blijft samen met haar

bijvoegsel Bomal-la -Petite onafhankelijk tot  haar eenmaking met Bomal op 2 januari 1823.

Ozo wordt ook verenigd met Bomal tussen  1823 en 1826.

-
1831 : bij de onafhankelijkheid van België worden Bomal en het westelijk deel van het Groot

Hertogdom Belgisch.  De gemeente Bomal maakt nu deel uit van het gerechtelijk kanton Durbuy, het militair canton Barvaux die samen deel uitmaken van het gerechtelijk arrondissement Marche-en-Famenne (provincie Luxemburg).

-
1840 : enkele grensgemeenten van de nieuwe provincie Luxemburg die toebehoorden

aan het bisdom Luik (dekenij van Ouffet) gaan over naar het bisdom Namen (dekenij

van Durbuy en daarna in 1933 van Barvaux).

-
1977 : tijdens de gemeentefusies maakten de volgende gemeentes deel uit van bomal :

Boclinville, Bomal,Juzaine, Herbet, Petit-Bomal en Saint-Rahy.  Wat "Grand Barvaux" had

moeten worden, wordt "Ville de Durbuy".  Bomal heeft sindsdien het OCMW van de nieuwe

entiteit (bestaande uit twaalf vroegere gemeentes) op haar grondgebied.

Bron : "Bomal, à la rencontre du passé"
om het boek te kopen, klik hier